Εξωσωματική γονιμοποίηση: μια προσπάθεια χίλια συναισθήματα

Στη σύγχρονη εποχή όλο και περισσότεροι άνθρωποι καταφεύγουν στη διαδικασία της εξωσωματικής γονιμοποίησης προκειμένου να αποκτήσουν παιδιά. Η εξωσωματική γονιμοποίηση συνήθως περιγράφεται μέσα από την ιατρική της πλευρά, πίσω όμως από κάθε στάδιο υπάρχει ένας άνθρωπος που περιμένει, ελπίζει, φοβάται και προσπαθεί να διαχειριστεί μια επιθυμία που μπορεί να έχει αποκτήσει τεράστια σημασία στη ζωή του.

Αυτό είναι ίσως το πρώτο πράγμα που χρειάζεται να αναγνωριστεί: η εξωσωματική δεν είναι μόνο μια προσπάθεια να επιτευχθεί μια εγκυμοσύνη, είναι μια περίοδος κατά την οποία αλλάζει προσωρινά η καθημερινότητα, η σχέση με το σώμα, η σχέση με τον σύντροφο και πολλές φορές η σχέση του ανθρώπου με τον ίδιο του τον εαυτό.

Είναι σημαντικό να αναγνωριστεί ότι η συναισθηματική επιβάρυνση προϋπάρχει της απόφασης για εξωσωματική γονιμοποίηση. Ακόμα και πριν την έναρξη της διαδικασίας υπάρχει συναισθηματική φόρτιση και αίσθημα πένθους καθώς για να φτάσει μια γυναίκα ή ένα ζευγάρι στο στάδιο της εξωσωματικής γονιμοποίησης σημαίνει ότι έχουν προηγηθεί προσπάθειες σύλληψης με φυσιολογικό τρόπο οι οποίες όμως ήταν άκαρπες. Ερωτήματα που συχνά υπάρχουν στο μυαλό αυτών των ανθρώπων είναι «γιατί δεν τα έχω καταφέρει μέχρι τώρα;», «μήπως έχω κάποιο πρόβλημα;», «γιατί οι άλλοι μπορούν ενώ εγώ όχι;».

Με αυτό το συναίσθημα ξεκινάει και η αναζήτηση του πλαισίου-γιατρού που θα αναλάβει τη διαδικασία. Η αναζήτηση είναι και αυτή μια επιβαρυντική διαδικασία καθώς υπάρχει πληθώρα επιλογών και ποτέ δεν μπορείς να ξέρεις με σιγουριά ποια θα είναι η καλύτερη.

Όταν ενδιαφερόμενος καταφέρει να καταλήξει σε μια επιλογή ξεκινά και η διαδικασία, σε αυτό το βήμα είναι σημαντικό ο γιατρός να είναι παρών και να προσφέρει αναλυτική επεξήγηση του κάθε βήματος καθώς έρευνες δείχνουν  ότι όταν γνωρίζουμε καλύτερα μια διαδικασία αυτό επιφέρει και ένα αίσθημα ασφάλειας και ηρεμίας, παράγοντες πολύ σημαντικοί για τη θετική έκβαση της γονιμοποίησης.

Η διαδικασία της εξωσωματικής γονιμοποίησης

Η διαδικασία ξεκινά συνήθως με τον έλεγχο της γονιμότητας και τον σχεδιασμό ενός εξατομικευμένου θεραπευτικού πλάνου. Ακολουθεί η ορμονική διέγερση των ωοθηκών, η παρακολούθηση με υπερηχογραφήματα και εξετάσεις αίματος και στη συνέχεια η ωοληψία. Τα ωάρια γονιμοποιούνται στο εργαστήριο και, εφόσον δημιουργηθούν έμβρυα, ακολουθεί η εμβρυομεταφορά είτε στον ίδιο είτε σε επόμενο κύκλο, ανάλογα με την ιατρική στρατηγική. Από την αρχή μέχρι το τέλος η διαδικασία συνοδεύεται από αναμονές. Περιμένεις να δεις πώς θα ανταποκριθεί το σώμα, πόσα ωάρια θα ληφθούν, πώς θα εξελιχθούν τα έμβρυα και τελικά αν η προσπάθεια θα οδηγήσει σε εγκυμοσύνη. Αυτή η διαδοχή προσδοκίας και αναμονής μπορεί να δημιουργήσει έντονη συναισθηματική φόρτιση. Ιδιαίτερα η περίοδος μετά την εμβρυομεταφορά μπορεί να είναι ψυχολογικά απαιτητική. Κάθε αίσθηση στο σώμα μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία από αυτή που πραγματικά έχει και μια γυναίκα μπορεί να αναρωτιέται συνεχώς αν ένα σύμπτωμα σημαίνει ότι η προσπάθεια πέτυχε ή απέτυχε. Η ανάγκη να γνωρίζει το αποτέλεσμα συναντά την πραγματικότητα ότι χρειάζεται χρόνος μέχρι να υπάρξει αξιόπιστη απάντηση.

Η γυναίκα, ο άντρας και το ζευγάρι

Μέσα σε αυτή τη διαδικασία, η γυναίκα μπορεί να βιώσει ένα μεγάλο εύρος συναισθημάτων. Η ελπίδα και ο ενθουσιασμός μπορεί να συνυπάρχουν με τον φόβο, την αγωνία και την αβεβαιότητα. Μπορεί να αισθανθεί ότι έχει επενδύσει τόσο πολύ συναισθηματικά στην προσπάθεια, ώστε το αποτέλεσμα να μοιάζει σαν να αφορά όχι μόνο το αν θα υπάρξει εγκυμοσύνη αλλά και το αν «τα κατάφερε».

Αυτό μπορεί να γίνει ιδιαίτερα δύσκολο όταν υπάρχουν προηγούμενες αποτυχίες. Η απογοήτευση μπορεί να συνοδεύεται από θυμό, θλίψη, ενοχές ή την αίσθηση ότι το σώμα την απογοητεύει. Μερικές γυναίκες μπορεί να αποφεύγουν κοινωνικές συναναστροφές, ιδιαίτερα όταν βρίσκονται γύρω από εγκύους ή ανθρώπους που κάνουν συχνά ερωτήσεις για την απόκτηση παιδιού. Άλλες μπορεί να αισθάνονται ότι η ζωή τους έχει περιοριστεί γύρω από την επόμενη εξέταση και το επόμενο αποτέλεσμα.

Σε όλα αυτά έρχονται να προστεθούν οι ορμονικές μεταβολές. Τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται στα διάφορα πρωτόκολλα της εξωσωματικής μεταβάλλουν το ορμονικό περιβάλλον του οργανισμού και μπορεί να συνδέονται με μεταβολές στη διάθεση, ευαισθησία, ευερεθιστότητα, κόπωση ή άλλες σωματικές ενοχλήσεις. Η γυναίκα μπορεί να αισθάνεται περισσότερο ευάλωτη ή ευσυγκίνητη και να παρατηρεί αλλαγές που δεν είναι συνηθισμένες για εκείνη.

Επίσης, το σώμα μπορεί να αλλάξει προσωρινά. Πιθανές αλλαγές μπορεί να περιλαμβάνουν φούσκωμα, κατακράτηση υγρών, ευαισθησία,  κόπωση ή κοιλιακή ενόχληση, Οι παραπάνω αλλαγές είναι πιθανό να κάνουν τη γυναίκα να αισθάνεται ότι δεν έχει τον ίδιο έλεγχο πάνω στο σώμα της και όταν το σώμα βρίσκεται τόσο έντονα στο επίκεντρο, μπορεί να επηρεαστεί ακόμα και η εικόνα που έχει για τον εαυτό της.

Συνεπώς, για τη γυναίκα, η εμπειρία αυτή είναι ταυτόχρονα σωματική και συναισθηματική. Το σώμα της γίνεται το επίκεντρο μιας σειράς εξετάσεων και παρεμβάσεων, ενώ παράλληλα η ψυχή της καλείται να διαχειριστεί την αβεβαιότητα ενός αποτελέσματος που δεν μπορεί να ελέγξει απόλυτα. Για τον άντρα, η εμπειρία μπορεί να είναι διαφορετική ως προς το σωματικό κομμάτι, αλλά όχι απαραίτητα λιγότερο έντονη συναισθηματικά.

Ο άντρας μπορεί να μη βιώνει την ίδια ορμονική και σωματική επιβάρυνση, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι παραμένει συναισθηματικά έξω από τη διαδικασία. Μπορεί να αισθάνεται αγωνία για το αποτέλεσμα, φόβο για τη σύντροφό του, απογοήτευση, θλίψη ή αίσθημα αδυναμίας. Ιδιαίτερα όταν υπάρχει ανδρικός παράγοντας υπογονιμότητας, μπορεί να εμφανιστούν ενοχές ή σκέψεις που επηρεάζουν την αυτοπεποίθησή του.

Συχνά, ο άντρας αισθάνεται ότι πρέπει να παραμείνει δυνατός. Βλέπει τη σύντροφό του να περνά τις ενέσεις, τις εξετάσεις και τις ιατρικές διαδικασίες και μπορεί να θεωρεί ότι ο δικός του ρόλος είναι να την κρατήσει όρθια. Έτσι, μπορεί να αφήσει τα δικά του συναισθήματα στην άκρη. Η προσπάθεια του αυτή να είναι «δυνατός» δεν έρχεται χωρίς κόστος. Όταν δεν υπάρχει χώρος για να εκφράσει τον φόβο, την κούραση ή την απογοήτευσή του, μπορεί να αποσυρθεί ή να κλειστεί στον εαυτό του. Και αυτή η συμπεριφορά μπορεί να παρερμηνευθεί από τη σύντροφό του ως αδιαφορία.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για το ζευγάρι. Δεν βιώνουν απαραίτητα τη διαδικασία με τον ίδιο τρόπο. Η γυναίκα μπορεί να έχει ανάγκη να μιλά, να μοιράζεται τις σκέψεις και τους φόβους της και να αναζητά επιβεβαίωση. Ο άντρας μπορεί αντίθετα να προσπαθεί να βοηθήσει βρίσκοντας λύσεις ή αποφεύγοντας να μιλά συνεχώς για το πρόβλημα. Και οι δύο μπορεί να προσπαθούν να βοηθήσουν, αλλά να μην αναγνωρίζουν ο ένας τον τρόπο με τον οποίο το κάνει ο άλλος. Η διαφορετική οπτική δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η σχέση έχει πρόβλημα αλλά ότι δύο άνθρωποι που αγαπιούνται προσπαθούν να διαχειριστούν μια πολύ απαιτητική κατάσταση με διαφορετικούς τρόπους με αποτέλεσμα να υπάρχει πιθανότητα να δημιουργηθεί ένταση στην επικοινωνία και να υπάρξουν παρεξηγήσεις, εκνευρισμός, απομάκρυνση ή η αίσθηση ότι «δεν με καταλαβαίνει».

Ένας επιπλέον τομέας που μπορεί να επηρεαστεί είναι η σεξουαλικότητα. Όταν η σεξουαλική επαφή συνδέεται για μεγάλο διάστημα με την προσπάθεια τεκνοποίησης, μπορεί να χάσει τον αυθορμητισμό της και να αποκτήσει έναν περισσότερο «ιατρικό» χαρακτήρα. Η κούραση, το άγχος και οι ορμονικές αλλαγές μπορούν να μειώσουν την επιθυμία και για τους δύο. Γι' αυτό είναι σημαντικό να υπάρχουν στιγμές τρυφερότητας και σωματικής εγγύτητας που δεν έχουν ως στόχο τη σύλληψη.

Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, η φροντίδα της γυναίκας ξεκινά από την αποδοχή. Δεν χρειάζεται να είναι συνεχώς θετική, δεν χρειάζεται να προσπαθεί να διώξει κάθε αρνητική σκέψη ούτε να αισθάνεται ενοχές επειδή αγχώνεται. Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν σημαίνει απουσία φόβο, σημαίνει ότι μπορεί να αισθάνεται φόβο και παρ' όλα αυτά να συνεχίζει να φροντίζει τον εαυτό της.

Χτίζοντας την ψυχική ανθεκτικότητα

Η εξωσωματική είναι μια δύσκολη διαδρομή, αλλά δεν χρειάζεται να είναι μια μοναχική διαδρομή. Η φροντίδα της γυναίκας, η φροντίδα του άντρα και η φροντίδα της σχέσης αποτελούν τελικά τρεις πλευρές της ίδιας ανάγκης: να μπορέσει το ζευγάρι να περάσει αυτή την περίοδο με περισσότερη κατανόηση, λιγότερη ενοχή, περισσότερη επικοινωνία και, πάνω απ' όλα, με την αίσθηση ότι κανείς από τους δύο δεν χρειάζεται να το κουβαλήσει μόνος του.

Πως όμως καλλιεργούνται η ψυχική ανθεκτικότητα και η θετική διάθεση;

Αρχικά, η δημιουργία μικρών καθημερινών στιγμών που δεν έχουν σχέση με την εξωσωματική θα βοηθήσει αρκετά.  Ένας περίπατος, ένα βιβλίο, μια ταινία, η μουσική, μια συνάντηση με έναν άνθρωπο που προσφέρει ασφάλεια ή λίγος χρόνος μακριά από το διαδίκτυο μπορούν να λειτουργήσουν σαν μικρά διαλείμματα από την αγωνία.

Εξίσου σημαντικό είναι να μπαίνουν όρια. Η γυναίκα δεν είναι υποχρεωμένη να ενημερώνει όλους για την πορεία της προσπάθειας ούτε να απαντά σε προσωπικές ερωτήσεις. Μπορεί να επιλέξει ποιοι άνθρωποι γνωρίζουν, πόσα θέλει να μοιράζεται και πότε θέλει να μιλήσει.

Ο ίδιος ο σύντροφος χρειάζεται να κάνει κάτι αντίστοιχο. Να αναγνωρίσει ότι και τα δικά του συναισθήματα έχουν θέση μέσα στη διαδικασία. Να διατηρήσει, όσο μπορεί, τις δραστηριότητες που τον βοηθούν να αποφορτίζεται, να μιλά με ανθρώπους που εμπιστεύεται και να ζητά βοήθεια όταν αισθάνεται ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί μόνος του την πίεση. Η στήριξη προς τη γυναίκα δεν χρειάζεται να είναι περίπλοκη, μερικές φορές το πιο σημαντικό είναι να ακούσει χωρίς να προσπαθήσει να δώσει λύση. Το «είμαι εδώ» μπορεί να είναι πιο ουσιαστικό από το «μην αγχώνεσαι». Το «δεν ξέρω τι θα γίνει, αλλά θα το περάσουμε μαζί» μπορεί να δημιουργήσει περισσότερη ασφάλεια από μια προσπάθεια να δοθούν διαβεβαιώσεις για ένα αποτέλεσμα που κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί.

Και ο περίγυρος έχει έναν σημαντικό ρόλο. Οι άνθρωποι που βρίσκονται κοντά στο ζευγάρι μπορούν να προσφέρουν ασφάλεια όταν σέβονται την ιδιωτικότητα και δεν μετατρέπουν την εξωσωματική σε θέμα συνεχούς συζήτησης. Η ερώτηση «πώς μπορώ να σε βοηθήσω;» είναι συχνά πολύ πιο χρήσιμη από το «τι έγινε;» ή «πότε θα ξέρετε;».

Χρειάζεται επίσης να αποφεύγονται οι συγκρίσεις και οι συμβουλές του τύπου «μην αγχώνεσαι», «χαλάρωσε και θα γίνει» ή «η φίλη μου έκανε αυτό και πέτυχε». Τέτοιες φράσεις, ακόμη και όταν λέγονται με καλή πρόθεση, μπορεί να δημιουργήσουν την αίσθηση ότι η γυναίκα έχει ευθύνη για το αποτέλεσμα μέσω της ψυχολογίας της.

Η συναισθηματική κατάσταση πράγματι αξίζει φροντίδα, αλλά όχι επειδή η γυναίκα πρέπει να γίνει «τέλεια ψυχολογικά» για να πετύχει η εξωσωματική. Δεν υπάρχει λόγος να αισθάνεται ότι αν αγχωθεί ή κλάψει, μπορεί να καταστρέψει την προσπάθειά της. Η επιτυχία της εξωσωματικής εξαρτάται από πολλούς σύνθετους βιολογικούς και ιατρικούς παράγοντες. Η ψυχολογική φροντίδα έχει αξία κυρίως επειδή προστατεύει τον άνθρωπο από την υπερβολική επιβάρυνση και τον βοηθά να διαχειριστεί καλύτερα μια δύσκολη περίοδο. Γι' αυτό και οι τεχνικές συναισθηματικής διαχείρισης δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως τρόπος «ελέγχου» του αποτελέσματος αλλά ως τρόπος φροντίδας. Μερικές αργές αναπνοές μπορούν να βοηθήσουν όταν το σώμα βρίσκεται σε ένταση. Η εστίαση στην αναπνοή και στις αισθήσεις του σώματος για λίγα λεπτά μπορεί να δημιουργήσει μια μικρή απόσταση από τις επίμονες σκέψεις. Η καταγραφή των συναισθημάτων μπορεί να βοηθήσει να ξεχωρίσει κανείς τι γνωρίζει πραγματικά από αυτό που φοβάται ότι μπορεί να συμβεί.

Η ήπια σωματική δραστηριότητα, όταν επιτρέπεται από την ιατρική ομάδα, μπορεί επίσης να λειτουργήσει ως τρόπος αποφόρτισης. Ο καλός ύπνος, η σταθερή καθημερινή ρουτίνα και ο περιορισμός της αδιάκοπης αναζήτησης πληροφοριών μπορούν να βοηθήσουν το νευρικό σύστημα να βρει περισσότερη ηρεμία.

Και όταν το βάρος γίνεται μεγάλο, η βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας με εμπειρία στην υπογονιμότητα και την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή μπορεί να προσφέρει έναν ασφαλή χώρο. Η υποστήριξη μπορεί να αφορά τη γυναίκα ατομικά, τον άντρα ατομικά ή το ζευγάρι μαζί.

Υπάρχει η θεραπεία, οι εξετάσεις, οι ημερομηνίες και η αναμονή. Υπάρχει όμως παράλληλα και η ζωή. Υπάρχει η αγκαλιά, το χιούμορ, μια βόλτα, ένα γεύμα, μια ταινία, μια συζήτηση περί ανέμων και υδάτων. Υπάρχει η ανάγκη του καθενός να παραμένει άνθρωπος και όχι μόνο «ασθενής», «σύντροφος» ή «υποψήφιος γονιός».

Ίσως τελικά το πιο σημαντικό είναι να θυμάται το ζευγάρι ότι, μέσα στην προσπάθεια να αποκτήσει ένα παιδί, δεν πρέπει να χαθεί η σχέση των δύο ανθρώπων που προσπαθούν μαζί και ότι η συγκεκριμένη διαδικασία γίνεται για να δημιουργηθεί κάτι πολύ όμορφο, μια οικογένεια, ένα πλασματάκι που θα φέρει χαρά και αγάπη και αυτό είναι κάτι που κανένας από τους εμπλεκόμενους δεν πρέπει να ξεχνάει.